Kies voor vitaliteit!

Psychisch en lichamelijk sterker worden? Verhoog je weerstand: word immuun!

Steeds meer wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat er een verband is tussen psychische klachten en je leefstijl. Of met andere woorden: als je weerstand hoog is heb je minder last van ziektes en dus ook van psychische ziekten. Verhoog daarom je weerstand. Wat onder meer gaat over je voeding-, slaap- en beweegpatroon.

Dat juist mensen met psychische klachten vaak ook last hebben van andere lichamelijke ongemakken is dus niet raar. Veel mensen die zich bij ons aanmelden hebben er last van. En als je nog geen lichamelijke ongemakken hebt, kan het zijn dat de stress die je door je psychische klachten hebt de kans op het ontstaan ervan, vergroot. Daarnaast is een voedingspatroon van veel koolhydraten en suikers, waar je bij stress makkelijk op terugvalt, een voedingsbodem voor het ontwikkelen van allerlei lichamelijke ziekten. Weliswaar heel langzaam; het kan dus best nog jaren duren voordat het naar de oppervlakte komt. Ook kan het zijn dat je zonder dat je het in de gaten hebt van andere producten meer eet dan dat je lichaam nodig heeft. In dat geval creëer je ook stress in je lichaam; je lichaam zal dan harder moeten werken om het teveel op te ruimen. En soms veroorzaakt de manier van opruimen een voedingsbodem voor ziekten.

Kortom, graag inspireren wij je naast je behandeling te kiezen voor een gezond voedings-, slaap- en beweeg patroon. Juist nu! Want dat maakt een enorm verschil in het herstel van je klachten. Zowel psychisch als lichamelijk. Of je gaat door zoals je het deed en zal altijd krijgen wat je kreeg. Of je gaat met vallen opstaan je richten op het ontwikkelen van een nieuwe leefstijl.

Indien je voor een gezonde leefstijl kiest vergroot je de kans dat de behandeling die je bij ons ondergaat korter en succesvoller is. Dat is waar wij voor gaan. Je slaap heeft ongeveer zeven uur per nacht nodig. Zorg dat je die gaat krijgen. Lukt dat nog niet. Zorg dan eerst dat je voedingspatroon jou energie gaat geven. Als je lichaam daar lekker op draait, zorg er  dan ook voor dat je elke dag goed gaat bewegen. Hier inspiratie voor: voeding als medicijn.

Eet gezond

http://www.zensible.nl/wp-content/uploads/Mindful-eten.jpg

Beperk of vermijd de consumptie van bewerkt voedsel, vooral suikers en zetmeel. Consumeer onbewerkte dierlijke en plantaardige voeding met essentiële aminozuren en vetzuren (macronutriënten), vitaminen, mineralen en sporenelementen (micronutriënten).

Macronutriënten
In het algemeen geldt dat een beperking van koolhydraatinname en voldoende inname van eiwitten en gezonde vetten, het verzadigingsgevoel versterkt [4]. Groente en fruit zijn goede en vezelrijke koolhydraatbronnen. Voor eiwitten (uit planten én dieren) is het advies: minimaal 1 gram per kg lichaamsgewicht. Gezonde vetten bestaan uit zowel onverzadigde als verzadigde dierlijke en plantaardige vetzuren, die rijker zijn aan omega-3 vetzuren dan aan omega-6 vetzuren. Dit laatste is van belang om inflammatie te verminderen [5,6].

Micronutriënten
Vitamine A zit onder andere in lever, vis en boter
Vitamine B zit in groenten, noten en dierlijke producten; vitamine B12 komt enkel in dierlijke producten voor.
Vitamine C zit vooral in citrusvruchten, kiwi, bessen, zuurkool, boerenkool, broccoli, bloemkool, spruiten, paprika, en bladgroenten. Stimuleert de aanmaak van T cellen en B cellen; verhoogt de weerstand.
Vitamine D zit in vette vis, lever en eigeel, maar dit is in de winter meestal onvoldoende. De grootste hoeveelheid vitamine D wordt in de zomer in de huid aangemaakt. Verhoogt de weerstand tegen infecties; reguleert de afweerreactie.
Vitamine E bevindt zich in zaden, noten (amandelen), avocado’s en bladgroenten. Ondersteunt het immuunsysteem; verhoogt de weerstand.
Vitamine K zit in groene bladgroenten (met name koolsoorten), maar ook in andere groenten, fruit, zuivel en eieren. Belangrijke synergetische werking met vitamine D3.
Zink zit in vlees, zuivel, eieren en oesters en omega-3 vetzuren in vis, lijnzaad en walnoten. Antivirale werking.              Magnesium is te vinden in vis, (groene) bladgroenten, peulvruchten, avocado’s, noten, zaden en pure chocolade. Synergetische werking met vitamine D3, ontspant, verlaagt de bloeddruk en stimuleert de peristaltiek van je darmen.
Selenium zit in noten (3 paranoten per dag geeft genoeg selenium), vis en eieren.

Tot slot: Water, (groene en kruiden-) thee en koffie (zonder melk en suiker) en zelf getrokken bottenbouillon zijn geschikte dranken, die bij voorkeur niet tijdens, maar tussen de maaltijden door genuttigd worden.

En hoe ga je dat dan doen?

Eten doe je de hele dag. Eten is ontsteken. En als je niet veel tijd hebt en gestrest bent eet je al snel juist de verkeerde dingen en ontsteek je je lichaam onnodig. Als je dat lang doet ontwikkel je laaggradige ontstekingen, daalt je energie en weerstand en creëer je een voedingsbodem voor de ontwikkeling van ziekten. Als je kamt met psychische stressdan maakt het een groot verschil in klachten als je je voeding onder de loep gaat nemen. Je zal nu niet de puf hebben van alles eerst te lezen, een cursus of opleiding te gaan doen. Vandaar hier wat richtlijnen.

Er zijn veel artsen die dit geluid ondersteunen. Bijvoorbeeld Lieneke van de Griendt en William Cortvriendt. Zij zien voeding als je medicijn. Ook vanuit de orthomoleculaire hoek is er veel duidelijke informatie over hoe je lichaam werkt en wat het nodig heeft om zijn werk te doen.

  1. Hier vind je een heel duidelijke voedingsrichtlijn om gezond te worden en te blijven van Lieneke. Ook William geeft duidelijk advies in welke mate je bepaalde voeding geadviseerd wordt te eten om gezond te blijven. En zo zijn er natuurlijk veel meer artsen en zelfs specialisten die dit geluid ondersteunen. Ook Will Bulsiewicz, MDL specialist die mensen inspireert meer vezels te eten. Hij heeft een duidelijk boek met een 28 dagen programma geschreven.
  2. Haal vezels niet uit brood en crackers. Die worden in je lichaam namelijk omgezet in koolhydraten: = suiker! Alle ziektes ontwikkelen zich heel goed op suikers: hart en vaatziekten, hoge bloeddruk, kanker. Maar ook je darmen doen het er helemaal niet goed op. Zo gaat het bij de meeste mensen: er ontstaat een insulineverslaving. Voor dat je het weet denk je dat je gezond aan het eten bent…maar intussen eet je dus gewoon verkapte koolhydraten die suiker in het bloed verhogen: veel insuline produceren…en wordt je immuun voor het signaal. Een gevolg daarvan is dat ook je darmen niet lekker draaien. Diarree, obstipatie en veel te veel gassen. En als je darmen niet lekker draaien dan gaat het psychisch ook mis: het vergroot angst, depressie, slapeloosheid. Kortom: haal vezels vooral uit groenten. Hier vind je inspiratie waar je de gezonde vezels uit haalt!
  3. Verder is het belangrijk dat je gevarieerd eet. Om bewust te worden van je variatie kan je bijhouden wat je eet. Zo wordt tevens helder wat je nog meer zou kunnen eten.
  4. Tot slot: kies voor biologische voeding. Gewoonweg omdat je dan jezelf minder vergiftigd. Hier lees je over onderzoek naar het verschil tussen gewone en biologische voeding. Ook bij de overheid vind je overzichten van bestrijdingsmiddelen gevonden op gewone groenten en die van en biologische groenten en fruit. Helaas zijn de biologische waarden van lang geleden maar geven wel een indicatie.

Eet dagelijks voldoende groenten en fruit en varieer

Streef ernaar om elke dag zo’n 500-600 gram groenten en 2 stuks fruit te eten. Dat levert noodzakelijke prebiotische vezels, essentiële suikers, vitamines, mineralen, sporenelementen en talrijke nog-niet-bekende fytonutriënten. Groenten en fruit zijn in het algemeen sterk basisch. Beperk de nachtschadefamilie (aardappel, tomaat, aubergine en paprika), groenten uit blik of pot en aangemaakte diepvriesgroenten. Eet een paar keer per week zeegroenten als zeekraal, lamsoren, zeewier, nori of algenvlokken, omdat ze veel mineralen en sporenelementen bevatten.

Geraffineerde koolhydraten heeft het lichaam niet nodig. Beperk dus brood, crackers, pasta, pizza, koek, snoep, frisdrank en vruchtensap.

Eet voldoende eiwitten

Ze bevatten essentiële aminozuren die als bouwstof dienen in het lichaam en grondstof zijn voor de neurotransmitters. Kies voor (vette) vis, biologische kip en gevogelte, rundvlees, ei, schapen- of geitenkaas en sojaproducten zoals tahoe en tempeh. Melkproducten van schaap en geit hebben de voorkeur boven koemelkproducten. Naast soja zijn de volgende plantaardige voedingsmiddelen rijk aan eiwitten: boekweit, quinoa, zaden als hennep- en chiazaad, pitten, noten en peulvruchten als linzen en erwten.

Huidige aanbeveling:

  • 0,8 gram eiwit per kilogram lichaamsgewicht, gemiddeld is dat zo’n 60 gram per dag.
  • Ouderen (> 65 jaar), zieken en herstellenden hebben een hogere eiwitbehoefte: 1-1,2 gram per kilogram lichaamsgewicht per dag.
  • Voor een goede eiwitsynthese is het belangrijk de eiwitinname over de dag te spreiden.

Eet voldoende essentiële vetzuren

Voedingsmiddelen die rijk zijn aan onverzadigde vetten zijn oliën (zoals olijf-, hennep-, walnoten- of saffloerolie), vette vis, zaden, pitten en noten. Wees matig met producten die rijk zijn aan verzadigd vet, zoals alle dierlijke producten (vlees en vleeswaren), melk- en melkproducten, kaas, snacks, koek, gebak en chocoladeproducten.

Reduceer de maaltijdfrequentie

Waar mogelijk tot drie maaltijden of houd een intermitted fasting-regime aan. Streef naar 16:8 = rustperiode : eetperiode. Beperk de hoeveelheid tussendoortjes en eet de laatste maaltijd ten laatste om 19.00 uur

Drink overvloedig

Minimaal 2 liter per dag. Drink vooral onbelaste dranken zoals:

  • (kruiden)thee, eventueel met een scheutje bosbessen- of vlierbessensap, verse munt of vers plakje gember;
  • water, eventueel met wat citroensap;
  • groentesap, specifiek bieten- en wortelsap, eventueel met bouillon;
  • in plaats van bouillon: warm water met een eetlepel biologische kokosolie.

Wees matig met normaal zout en smaakmakers

Breng het eten zo veel mogelijk op smaak met kruiden en specerijen en laat het zout (maar ook smaakversterkers als Aromat en Maggi) staan. Wees matig met kant-en-klaar producten als pakjes, blikjes of potjes saus en soep, blik- en potgroenten, zoutjes en kruidenmixen met zout. Maak gerechten van verse, puur natuur ingrediënten. Gebruik bijvoorbeeld Himalaya-zout waarin meer oorspronkelijke sporenelementen behouden zijn. Bij gering zoutgebruik en weinig voedingsmiddelen uit de zee, ligt jodiumtekort op de loer. Integreer meerdere keren per week producten uit de zee (vis, schaal- en schelpdieren en/of zeegroenten).

Vervang belastende producten

Koffie, gewone thee, cacao, alcohol, cola, nicotine, suiker en kunstmatige hulpstoffen (E-nummers) zijn belastend voor de spijsvertering, het afweer- en ontgiftingssysteem. Ze verhogen daarom de behoefte aan vitamines en mineralen. Rook niet, beperk bovenstaande producten en kies zoveel mogelijk voor verse, natuurlijke producten. Biologische producten bevatten minder belastende bestrijdingsmiddelen, zijn over het algemeen rijker aan voedingsstoffen en vrij van kunstmatige hulpstoffen (E-nummers). Check regelmatig voor welke groente en fruitsoorten het belangrijk is om voor echt biologisch te kiezen. Momenteel worden de meeste residuen van bestrijdingsmiddelen aangetroffen op aardbeien, appels, peren, bananen, kersen, perziken, nectarines, frambozen, druiven, paprika, bleekselderij, sperziebonen, aardappelen, spinazie, kropsla, komkommer, courgette en pompoen. Kijk dus jaarlijks even op www.weetwatjeeet.nl voor een actueel overzicht en kijk dan ook welke supermarkt het beste uit de bus komt. Dat kan namelijk ook behoorlijk verschil maken voor wat betreft de residuen.

Beweeg dagelijks een half uur tot een uur in de buitenlucht: bijvoorbeeld 10.000 stappen per dag!

In verband met de vitamine D-aanmaak en verhoging van zuurstofinname. Daarbij is het ontspannend en heeft het een positieve invloed op het gemoed. Beweeg dagelijks, want dat stimuleert de botaanmaak en verbetert het coördinatievermogen (waardoor het risico op vallen vermindert). Alle soorten lichaamsbeweging zijn goed, zoals wandelen, fietsen, tuinieren, tennis en zwemmen. Ga regelmatig naar bij voorkeur in de natuur [13]. Thuis kan met weinig hulpmiddelen aan beweging gedaan worden. Spelen, dansen, trampoline springen, zet je racefiets in de winter op de rollerbank of ga lekker tuinieren. Een paar keer per week intensief bewegen zodat je hartslag omhoog gaat en je je zweet klieren openzet is ook belangrijk. En zet een doel: zo is 10.000 stappen per dag is een goed basis uitgangspunt.

Artikel in de Volkskrant over de positieve effecten van bewegen.

Artikel in de Volkskrant over de het positieve effect van 10.000 stappen per dag.

Zorg voor voldoende ontspanning

Zorg voor voldoende rust en ontspanning. Stress heeft een negatieve invloed op de spijsvertering, het zuur-base-evenwicht, het afweersysteem en zorgt voor een vergroot verbruik van vitamines en mineralen. Streef in ieder geval naar een ontspannen maaltijd:

  • Beweeg als het kan voordat je gaat koken of eten: even een paar oefeningen of een rondje wandelen buiten.
  • Eet zo ontspannen mogelijk en alleen als je echt tijd hebt, ga geen ingewikkelde discussie aan tijdens het eten.

Verminder stress en angst

Langdurige stress of angst verhoogt het cortisol en doet een aanslag op het afweersysteem [14,15]. Vermijd stress zoveel mogelijk en zorg voor voldoende ontspanning. Yoga, meditatie en mindfulness zijn hiervoor goede manieren [16,17]. Regelmatig een paar keer diep ademhalen, lezen, lachen of het luisteren naar muziek werkt ook goed. Het helpt om optimistisch en dankbaar te blijven en sociale contacten te onderhouden.

Hier vind je apps die je kunnen helpen je mentale veerkracht te versterken.

Streef naar een rustige slaap

Slaaptekort verhoogt de kans op het krijgen psychische en lichamelijke ziekten [10]. Vooral de diepe slaap aan het begin van de nacht heeft een gunstige invloed op de afweer. Stop in de avond eerder met blootstelling aan blauw licht op computer, televisie of telefoon [11]. Probeer de laatste maaltijd vóór 19.00 uur ’s avonds te nuttigen en eet daarna niet meer tot aan slapen gaan. Ga op tijd naar bed en slaap minstens zeven tot acht uur per nacht in een rustige goed geventileerde koele en donkere slaapkamer. Doe overdag zo mogelijk een powernap (10-20 minuten).

De slaapkwaliteit is nauw verbonden met het stressniveau gedurende de dag. Mindfulness, yoga, chineng qigong, ademhalingsoefeningen, handwerken, tuinieren: er zijn vele manieren om stress beter te hanteren. Doe vooral iets waar je blij van wordt. Daarnaast is een vast slaapritueel en -ritme van grote invloed op de slaapkwaliteit.

Raak je al geïnspireerd? Dan volgt hieronder een lijst vol inspiratie om zelf verder mee aan de slag te gaan:

Gezond koken! Laat dat de basis van je fundament zijn!

Will Bulsiewicz, maag darm en lever specialist inspireert je met zijn wetenschappelijk onderbouwd boek “Vol energie met VEZELS” je darmflora optimaal te krijgen. In zijn boek vind je een degelijk wetenschappelijk onderbouwd 28 dagenplan met plantaardige menu’s, handige boodschappenlijstjes, heerlijke recepten, belangrijke adviezen op het gebied van voedselintolerantie en handvatten om je levensstijl  aan te passen. Daarnaast kun je met een makkelijk te volgen plan (gebaseerd op FODMAP dieet) stap voor stap ontdekken voor welke voedingsmiddelen je gevoelig bent, zodat je onbezorgd kunt genieten. Dit boek is vooral nuttig voor mensen met darmklachten zoals diarree, constipatie, flatulentie, opgeblazen buik, pijn in de buik (IBS=Irritable Bowl Syndrome). Hier vind je daar de uitleg van. Mocht je de diagnose IBS hebben (via huisarts of dietist) dan kan je bij de aangifte van je belasting voor het te volgen dieet als aftrekpost opvoeren.

Rieneke Dijkenga haar missie is mensen te informeren over de kracht van eerlijke, onbewerkte voeding. En hun te verleiden met de (h)eerlijke smaak ervan. Zij schrijft informatieve boeken gecombineerd met lekker recepten. Enerzijds legt zij uit wat er in je lichaam gebeurd waardoor klachten ontstaan, anderzijds geeft zij een handreiking in wat je moet doen als je dat wilt doorbreken.

Door een slecht voedingspatroon raken de hormonen in je lichaam ontregelt waardoor er allerlei ziekten de overhand gaan krijgen. Ook Trouw schreef erover. En ook Rieneke legt duidelijk uit wat een mens nodig heeft en wat het uit balans brengt. Haar boeken kenmerken zich met heldere uitleg en informatie in combinatie met lekkere en gezonde recepten. Recepten ook met vlees ook al gaat ook zij steeds meer richting het advies meer groenten te eten en je proteïne ook uit andere bronnen te halen. Hier vind je al haar boeken.

Daarnaast heeft zij ook een heel praktisch en informatief boekje boordevol informatieve ‘Weetjes’ geschreven, zodat je zelf bewust met je gezondheid aan de slag kunt. Je kunt een pdf op Rieneke haar website bestellen en je kan er ook aan komen als je bovenstaand boek koopt.

Ook is er in 2021 een nieuw superboek van haar uitgekomen met overheerlijke gezonde recepten: Je brein vitaal; met elke hap een gezonde stap.

Meer recepten:

Weten van (h)eerlijk eten 2 Voeding, ons vergeten medicijn

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Of een handig boek met over alle weetjes van (h)eerlijk eten:

Weetjes over (h)eerlijk eten

Weten wat de helende kracht van je voeding is: leest het in De voedingswijzer!

Haal inspiratie uit: De receptenwijzer!

Eet minder vaak

Het beperken van het aantal maaltijden en tussendoortjes per dag, zoals het af en toe overslaan van het ontbijt, helpt in het laag houden van bloedsuikers en bloeddruk. Bovendien kunnen opruim- en herstelreacties tijdens langer vasten op gang komen [7]. Beperking van het aantal eetmomenten (1 tot 3 per dag) draagt bij aan vetverbranding. De endogene ketonen die dan vrijkomen hebben anti-inflammatoire eigenschappen [8,9]. Heb je vaak last van je darmen? Diarree, obstipatie, scheten, aambeien? Lees dan: “Ik heb er mijn buik van vol!”. Geschreven door een voedingsdietist; Marijke de Waal Malefijt.

Ook de boeken van arts Saskia van As geven veel informatie over darmklachten en hoe deze op te lossen.

Rook niet en gebruik niet te veel alcohol

Roken schaadt de gezondheid. Als stoppen met roken samen gaat met het eten van gezonde voeding is de kans op gewichtstoename kleiner.
Drink liefst in het geheel geen alcohol. De nadelen van alcohol wegen niet op tegen de voordelen. Beperk in ieder geval het alcoholgebruik tot hooguit 1 glas wijn bij het eten, op maximaal 5 dagen in de week. Bier (ook alcoholvrij) bevat veel koolhydraten.

Koester zonlicht

Zonlicht doet meer dan het verzorgen van de vitamine D aanmaak in de huid. Zonlicht stimuleert onder meer de aanmaak van endorfinen en neuropeptiden die een aangenaam gevoel geven en de behoefte aan zoet onderdrukken. Waak echter voor verbranding en vermijd te lange blootstelling aan felle middagzon in het voorjaar en de zomer.

Dit leefstijladvies kwam tot stand door:

Referenties:

[4]  Noakes TD, Windt JEvidence that supports the prescription of low-carbohydrate high-fat diets: a narrative reviewBritish Journal of Sports Medicine 2017;51:133-139.
[5]  DiNicolantonio JJ, O’Keefe JHImportance of maintaining a low omega–6/omega–3 ratio for reducing inflammationOpen Heart 2018;5:e000946. doi: 10.1136/openhrt-2018-000946
[6] So Yeon Kwon, Karen Massey, Mark A Watson, Tayab Hussain, Giacomo Volpe, Christopher D Buckley, Anna Nicolaou, Paul Badenhorst, Life Science Alliance Jan 2020, 3 (2) e201900356; DOI: 10.26508/lsa.201900356
[7] de Cabo R, Mattson MP., Effects of Intermittent Fasting on Health, Aging, and Disease. N Engl J Med. 2020 Jan 16;382(3):298
[8] de Cabo R, Mattson MP., Effects of Intermittent Fasting on Health, Aging, and Disease. N Engl J Med. 2020 Jan 16;382(3):298
[9]  Kuda O, Martin Rossmeisl, Jan Kopecky, Omega-3 fatty acids and adipose tissue biology, Molecular Aspects of Medicine,Volume 64, 2018, 147-160
[10]  Besedovsky L, Lange T, Haack M. The Sleep-Immune Crosstalk in Health and Disease. Physiol Rev. 2019;99(3):1325–1380
[11]  Michal Šmotek, Eva Fárková, Denisa Manková, Jana Koprivová, Evening and night exposure to screens of media devices and its association with subjectively perceived sleep: Should “light hygiene” be given more attention?, Sleep Health, 2020
[12]  Martin SA, Pence BD, Woods JA. Exercise and respiratory tract viral infections. Exerc Sport Sci Rev. 2009;37(4):157–164
[13]  Djernis D, Lerstrup I, Poulsen D, Stigsdotter U, Dahlgaard J, O’Toole M. A Systematic Review and Meta-Analysis of Nature-Based Mindfulness: Effects of Moving Mindfulness Training into an Outdoor Natural Setting. Int J Environ Res Public Health. 2019;16(17):3202. Published 2019 Sep 2. doi:10.3390/ijerph16173202
[14]  Morey JN, Boggero IA, Scott AB, Segerstrom SC. Current Directions in Stress and Human Immune Function. Curr Opin Psychol. 2015;5:13–17
[15]  Gouin, Jean-Philippe. Chronic Stress, Immune Dysregulation, and Health. American Journal of Lifestyle Medicine 5, nr. 6 (1 november 2011): 476–85
[16]  Goyal M, Singh S, Sibinga EMS, Gould NF, Rowland-Seymour A, Sharma R, et al. Meditation programs for psychological stress and well-being: A systematic review and meta-analysis. JAMA Intern Med. 2014 Mar 1;174(3):357
[17]  Black DS, Slavich GM. Mindfulness meditation and the immune system: a systematic review of randomized controlled trials. Ann N Y Acad Sci. 2016;1373(1):13-24. doi:10.1111/nyas.12998
[18]  Carr AC, Maggini S., Vitamin C and Immune Function.; Nutrients. 2017 Nov 3;9(11):1211
[19]  Martineau Adrian R, Richard L Hooper, Peter Bergman, Davaasambuu Ganmaa, Emma C Goodall, Christopher J Griffiths, lkka Laaksi, David Mauge, Rachel Neale, Iwona Stelmach, Mitsuyoshi Urashima, Carlos A Camargo Jr., Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory tract infections: systematic review and meta-analysis of individual participant data; 2017. British medical Journal. 356
[20]  Read SA, Obeid S, Ahlenstiel C, Ahlenstiel G., The Role of Zinc in Antiviral Immunity.; Adv Nutr. 2019 Jul 1;10(4):696-710
[21] Guillin OM, Vindry C, Ohlmann T, Chavatte L., Selenium, Selenoproteins and Viral Infection.; Nutrients. 2019 Sep 4;11(9):2101

Verband tussen voeding en psychische stoornissen

Yvonne van der Stigt over het microbioom/parasieten en de relatie met depressie en slaapproblemen:

Artikel in het Parool over onderzoek wat het verband tussen voeding en depressie bevestigd.

Artikel in de Volkskrant over hoe je jezelf van ziek naar gezond kan eten.